ჩვენი ფორუმი: ქართული ტრადიციული დღესასწაულები - ჩვენი ფორუმი

Jump to content

გვერდი 1-დან 1

ქართული ტრადიციული დღესასწაულები

#1 მომხმარებელი გასულია   sezani ხატულა

  • საპატიო წევრი
  • პიპპიპპიპ
  • View blog
  • ჯგუფი: Members
  • წერილები: 3128
  • შემოგვიერთდა: 30-August 10

დაწერილია 17 January 2011 - 01:57 PM Share

დადებული სურათი
კალანდობა გურიაში

კალანდა ანუ იგივე კალანდრა, კალნდობა- სულხან-საბას ლექსიკონის მიხედვით წლის თავს, ახალწელიწადს ნიშნავს. გურულები განსაკუთრებულად ხვდებოდნენ კალანდას. ოთახს ამშვენებდა კურკანტელას მარცვლებითა და ფოჩიანი კანფეტებით დამშვენებული ჩიჩილაკი, რომელსაც გურული კაცი თხილის ნედლი შტოდან თლიდა. ჩიჩილაკს "ქართულ ნაძვის ხესაც"უწოდებენ. ეს იყო რიტუალური საგანი, რომელსაც საახალწლოდ სპეციალურად ამზადებდნენ. ის ძირითადად დასავლეთ საქართველოში იყო გავრცელებული. ჩიჩილაკი ახალი წლის სიმბოლოა. წინათ გურიასა და იმერეთში ახალი წლის დღეებში ყველა ცდილობდა თავის ოჯახში ჩიჩილაკი დაედგა. არსებობდა ჩიჩილაკის რამდენიმე სახეობა, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებული გურული ჩიჩილაკია. ხვათა შორის, იმერეთში ჩიჩილაკს ენდროთიც ღებავდნენ.
"ქართული ნაძვის ხე"ასე მზადდება: ახალ წლამდე ორი კვირით ადრე მოჭრიან თხილის გრძელ ჯოხს და წყალში ალბობდნენ. ახალი წლის წინა ღამეს ცეცხლზე ქერქს დაბრაწავენ (ადრე ამას კერიის შუაცეცხლზე აკეთებდნენ), მერე კანს აცლიან, თლიან და ცოტა ხანში მზად არის თოვლივით თეთრი ჩიჩილაკი, რომელსაც ჩირითა და სუროს ტოტებით რთავდნენ. სასიხარულოა, რომ საქართველოში ჩიჩილაკი სულ უფრო პოპულარული ხდება და მას ახლა საქართველოს თითქმის ყველა კუთხეში შეხვდებით ოჯახებში და არა მხოლოდ გურიაში.
ჩიჩილაკი წმინდა ბასილის სახელთან არის დაკავშირებული. გურიაში მას "ბასილის ფაფუკ წვერებსაც"ეძახდნენ, საახალწლოდ გამომცხვარ ნამცხვარს კი "ბასილის პურს"უწოდებდნენ. საქმე ის არის, რომ 14 იანვარი წმინდა ბასილი დიდის ხსენების დღე გახლავთ და როგორც ჩანს, ხალხმა ამ ფორმით გამოხატა მოწიწება ამ დიდი წმინდანის მიმართ.
ჩიჩილაკს მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა სადღესასწაულო ხონჩაზე, რომელიც ახალი წლის ღამეს იშლებოდა. ნათლისცემის წინა ღამეს ჩიჩილაკს აუცილებლად წვავდენენ და სჯეროდათ, რომ გასული წლის უსიამოვნებებს მისი ფერფლი წაიღებდა. ალბათ გახსოვთ, ამ ერთი თვის წინ, "საერთაშორისო სკანდალი"გამოიწვია ესტონელ და ლატვიელ მეცნიერებს შორის ატეხილმა დავამ - ტალინში დაიდგა XVI საუკუნეში პირველი ნაძვის ხე, თუ რიგაში.
ბალტიისპირელები, დიდი დავა-კამათის შემდეგ შეთანხმდნენ.
ქართველებს კი, ჩიჩილაკის "ავტორობაში"კონკურენტი არ გვყავს და შეიძლება ითქვას, რომ ის ევროპულ ნაძვის ხეს ღირსეულ მეტოქეობას უწევს სიძველითაც, თავისი შინაარსიტაც და რაც მთავარია - გარეგნული სილამაზითაც. მაგიური ძალა ჰქონდა ჩიჩილაკს, გადამდები სიხარულით აგავსებდა და ისეთი ლამაზი იყო, თვალს ვერ მოაშორებდი თურმე. თოვლის პაპაც გვყავდა გურულებს _ თეთრნაბადიანი, თეთრწვერა, ყაბალახიანი ბაბუა, რომელსაც გუდაში ბავშვებისთვის ჩურჩხელები, ნაზუქები, ჩირები, გოზინაყები და ხის თოჯინები ჩაეწყო. ერთი კვირით ადრე ემზადებოდნენ გურიაში კალანდის შესახვედრად. საბა იმასაც ამბობს, კალანდა წლის თავია, 'რომელთა იმძნიანო'. მძნა თავის მხრივ 'ბოროტად დათქმაა' და კარგად მოგეხსენებათ, როგორ იცავდნენ გურულები წინაპართაგან გადმოცემულ ადათ-წესებს. ამიტომ კალანდასაც შესაშური სიუხვით ხვდებოდნენ: იკვლებოდა საკალანდოდ საგანგებოდ გასუქებული ღორი, ქათმები, ინდაური, ბატი თუ იხვი; იზილებოდა ღომი, ცხვებოდა კეცის მჭადები და ჭყინტყველიანი ხაჭაპურები, უტკბილესი ნაზუქები; კეთდებოდა თითებჩასატკვერი საცივი. დედები და ბებიები გადანახულ ჩურჩხელებსა და ჩირებს გამოამზეურებდნენ, ადესისა და კამურის მათრობელა სუნი იგრძნობოდა ჰაერში, ჭურიდან დოქში, დოქიდან თლილ ჭიქებში მირაკრაკებდა ბახუსის გურული სითხე. ეწყობოდა ტაბლა. გურული კაცის მრავალწევრიან თბილ კერას ჭრაქის შუქი ანათებდა. მხიარულად გიზგიზებდა ბუხარი. საქეიფოდ ემზადებოდა ოჯახის თავი. მინიმუმ ათი დღე მაინც არ ეკარებოდა ღვინოს, თავს ინახავდა საკალანდოდ. 12 საათის მოსვლამდე ყველანი ახალ-ახალ ტანსაცმელში გამოეწყობოდნენ, მორთულ-მოკაზმულები გაწყობილ სუფრას შემოუსხდებოდნენ და თითებზე ითვლიდნენ ახალ წლამდე დარჩენილ წამებს. დადგებოდა ეს ნანატრი დრო, გავარდებოდა ფიშტო, აყეფდებოდნენ ეზოს ძაღლები, დაიგუგუნებდა ხასანბეგურა, კრიმანჭულს იტყოდა ვიღაცა და აიწეოდა პირველი ჭიქა გურული გლეხის ოჯახში: მშვიდობას გაუმარჯოს ხალხოო, ღმერთმა სიკეთე და სიუხვე ნუ მოგვაკლოსო, დაილოცებოდა და სტუმრებს დაელოდებოდა.მერე ალილოზე გადადიოდნენ ერთმანეთთან, სიმღერ-სიმღერ, სიმთვრალეშეპარულები ბანცალ-ბანცალ მიუყვებოდნენ კრიმანჭულივით ჩახლართულ შუკებს. იყო გაუთავებელი მილოცვა-დალოცვები, ღვინის სმა და ამდენი სიმღერისგან ქანცგამოცლილ გურულებს სადაც უღამდებოდათ, იქ უთენდებოდათ და ასე გრძელდებოდა შობამდე... ხარობდნენ გურულები, მომავლის იმედითა და ერთმანეთის სიყვარულით ხვდებოდნენ კალანდას, თვრებოდნენ და ისეთი კარგები იყვნენ, მათი შემყურე ქვევრში დამალული ჭინკა გულიანად იცინოდა. გადამდები სიხარულით ავსებდა ადამიანს გურული მაყარივით დიდებულად მორთული ჩიჩილაკი.
ფერხვა ბედობის დღეა. ფეხადი ამ დღეს მარცვალს უყრის შინაურ ფრინველს და ზედ აყოლებს:- ასი დედალი, ასი მამალი, ასი მისი მოჩხოროზიო (ანუ სხვაშინაური ფრინველი). 13 შაშვი და 60 კვერცხიანი ღვეზელი
თურმე ქრისტეშობის მარხვას ,, დიდი ხორცით“ არ გაიხსნილებდნენ გურულები. გურია საშობაოდ ხაციცით ანუ ფრინველთა ხორცით იხსნილებდა- ოჯახის თითო წევრზე თითი ქათამი იკვლებოდა. ნათლულს კი ნათლიასთან 60 კვერცხითგამომცხვარი ღვეზელი მიჰქონდა. ღვეზელის მოსართავ კვერცხებს შუა ცეცხლთან, ჩელტზე აშრობდნენ, რომ არ ჩაშლილიყო. ოთხი კაცის ასაწევ კეცზე ღვეზელთან ერთად მასში ჩარჭობილი ცამეტი შაშვი იწვებოდა. მერე ეს ღვეზელ უზარმაზარ გიდელში გადაინაცვლებდა. მასშივე ჩააწყობდნენ, აგრეთვე, მოხარშულ ინდაურს, დედალს, თაფლს, არაყს, ჯანჯუხას...ოჯახის უფროსი ხელში დოქს დაიღერდა, გიდელს ზურგზე მოიკიდებდა და ნათლულს ნათლიასკენ მიუძღვებოდა...ასეთია ტრადიციულ გურიაში ტრადიციული ახალი წლის სამზადისი და დღესაწაული.



დადებული სურათი
ალილოობა საქართველოში

ოცდაერთი საუკუნის წინათ, ზამთრის ერთ ბნელ და ცივ ღამეს იშვა მხსნელი ჩვენი და მაცხოვარი - იესო ქრისტე.
მისი შობა ასე მოხდა: იმ დროს ისრაელი რომის იმპერიას ჰქონდა დაპყრობილი. იმპერატორმა მოსახლეობის აღწერა განიზრახა, რის გამოც ყველა ადამიანი იმ ქალაქში უნდა აღწერილიყო, საიდანაც იყო წარმოშობით. ყოვლადწმიდა ქალწულ მარიამს და მართალ იოსებს მოუწიათ წასვლა დაბა ბეთლემში, საიდანაც წარმოშობით იყო იოსები.
ბეთლემში ჩასულებს ყველა სახლი და სასტუმრო დაკავებული დახვდათ, ვერსად იპოვეს თავშესაფარი. მაშინ გავიდნენ დაბიდან და საქონლის ბაგაში შევიდნენ. სწორედ იქ, ბაგაში იშვა მაცხოვარი და ამით გვიქადაგა თავმდაბლობა.
ბაგის მახლობლად მწყემსები უცნაური სახილველის მოწმენი გახდნენ. ზეციდან დაეშვა ანგელოზთა გუნდი, რომლებიც გალობდა: „დიდება მაღალთა შინა ღმერთსა და ქვეყანასა ზედა მშვიდობა და კაცთა შორის სათნოება“. ანგელოზებმა გაოცებულ მწყემსებს ახარეს: რას დგახართ აქ? დღეს თქვენთვის იშვა მაცხოვარი. და აი, ნახავთ მას ბაგაში თავის დედასთან ერთად. ამის შემდეგ ანგელოზთა გუნდი უჩინო შეიქმნა.
მწყემსები სასწრაფოდ გაემართნენ იმ ადგილისაკენ, საითაც ანგელოზებმა მიანიშნეს და იქ, მართლაც, იხილეს უბრალო სახვევებში შეხვეული ჩვილი იესო ყოვლადწმიდა ქალწულის მკლავებში და თაყვანი სცეს მას. შემდეგ კი გახარებულნი დაბრუნდნენ მინდორში და ადიდებდნენ ღმერთს, რომ ასეთი დიდი სასწაულის ხილვის ღირსნი გახადა (ლუკა 2, 8-20).
ყოველი შობის ღამეს, ვარსკვლავის გამოჩენისა და ღვთისმსახურების დასრულების შემდეგ მოციქულების წინამორბედი, ქრისტეს მახარებელი მწყემსები შორეული წარსულიდან დღემდე მთელს სამყაროს ამცნობენ იმ უდიდესი საიდუმლოს განხორციელებას, რასაც იესო ქრისტეს განკაცება ჰქვია.
მწყემსებად გამოწყობილი ჩვენი წინაპარი მამაკაცები, თუ ტყავის ჯუბებში გამოწყობილი ბავშვები, ზოგი კომბლებით, ზოგი ჩირაღდნებით ხელში, ალილოს გალობით, თითოეული თანასოფლელის კარმიდამოს მოივლიდნენ და მოუთმენლად მომლოდინე მასპინძლებს ღვთის სადიდებელს - ალილოს - ხმამაღლა უგალობდნენ:
„ალილო და აქა ალილო, ალილო და აქა შობა,
ღმერთმა ბევრი გაგითენოთ შობა-ახალწელიწადი.
ოცდახუთსა ამთვესაო, ქრისტე იშვა ბეთლემსაო,
ჩიტი შემოჯდა ღობესა, იძახის ქრისტეშობასა.
ჩვენ მათხოვრები არა ვართ, ვართ ქრისტეს მახარობლები,
ალილო და აქა შობა, აქა ალილო“ (მესხეთი)
„ოცდახუთსა ამ თვესაო, ქრისტე იშვა ბეთლემსაო, თქვენ გვაჩუქეთ გროშებიო, დაგელოცოთ ბოვშვებიო“ (სამეგრელო)
„ოცდახუთსა და რამდენსა შობა გათენებულაო,
შობის მადლი შეგეწიოთ, ქრისტე დაბადებულაო,
ეს სახლი ვინ ააშენა, ვინ დახურა მუხის გული?
ამშენებლის დედა ცხონდეს, დამხურავის მამის სული
„კოშკიდან“ გადავიხედე, ერბო გიდგათ ქილებითა, ალათასა, ბალათასა, კვერცხი უნდა კალათასა,
აქა ღორი დაკლულიო, ნაყელარი ჩვენიაო, ნასამედი თქვენიაო.
პატარძალო ჩვენო ლხინო, მარნის კარი გიჭრიალებს
მარნის ქოცო აგვიხადე, ყელი ჩაგვიმაჭრიანე“ (კახეთი)
შობა- შობა მარიობა, შობის ახალ წელიწადი,
ჩვენ ხომ მათხოვრები არ ვართ. ქრისტეს მახარობლები ვართ.
ჩიტი შემოჯდა ოლესა, იძახის მარიობასა
ღმერთმა ყველა დაგვასწროს აღდგომა –მარიობასა” (რაჭა)
მეალილოებს ყველა მოუთმენლად ელოდა, რათა მათგან მოესმინათ სასიხარულო ამბავი, დალოცვა და, რაც მთავარია, ალილო.
„ალილო“ წარმოებულია ბერძნული სიტყვისაგან „ალილუია“, რაც ნიშნავს „აქებდით უფალსა“. მეალილო-მგალობლები ე.წ. „ქრისტეს მახარებლები იყვნენ“. როდესაც ჩვენში მეალილოები სიმღერას დაასრულებდნენ, მასპინძელი ან შინ შეიპატიჟებდა მათ ან გარეთ გამოუტანდა კვერცხს, სურსათ-სანოვაგეს, რაც გააჩნდა, ზოგჯერ ფულსაც. ზოგან, მაგალითად, თუშეთში მათ საგანგებოდ გამომცხვარი ორი დიდი ქადით „ალილოს კოტორით“ უმასპინძლდებოდნენ. მეალილოები ერთს იქვე შეჭამდნენ, მეორეს თან წაიღებდნენ. ალილოობის ბოლოს მეალილოები სადმე იკრიბებოდნენ, ზოგან ბოლო მასპინძლის ოჯახში რჩებოდნენ და ერთად, მხიარულებაში ატარებდნენ ამ ბედნიერ დღეს.
ჩვენი წინაპრები ამ საოცარი ამბით, სიხარულითა და ვარსკვლავით განათებულ ღამეში უხვად აჯილდოვებდნენ მეალილოებს ფულით, ფქვილით, ერბოთი, თხილ-კაკლით, საშობაოდ დაკლული ღორის ხორცით, ყოველივე იმით, რაც მოეპოვებოდა და რა თქმა უნდა, კვერცხით, რომელიც შობის სიმბოლოა და რომელიც სულ მალე, აღდგომას, ქრისტეს ჯვარცმის ნიშნად წითლად შეიღებებოდა და მეჭონეებს, ქრისტეს აღდგომის მახარობლებს მიერთმეოდა. კვერცხით, რომელიც ოდითგან საუცხოო საჩუქრად ითვლებოდა. და ვაი, მას ვინც ძღვენს დაინანებდა (მეალილოეთა ძღვნის გარეშე გაშვება ხალხში ფუძის უბარაქობისა და ზიანის მომტანად ითვლებოდა) იმ მწყემსთათვის, რომლებიც ღვთისა და ანგელოზებისაგან დამოძღვრილ სახარებისეულ მწყემსებს განასახიერებდნენ, ვისაც მთელი ქვეყნისათვის ღვთისა და ანგელოზების ნებით ადამიანთა გამოხსნის უდიდესი საიდუმლოს შესახებ უნდა ეუწყებინათ.
ამას გარდა, ქრისტიანი ქართველი მოსულში, ყოველ სტუმარში, მათ შორის, ყოველ მეალილოეში ღმერთს ხედავდა, რომელთათვის მირთმეული ძღვენი შესაწირიც იყო და საჩუქარიც, დიდებაც და თაყვანისცემაც.
შობას წესად ძღვნის მირთმევაც სცოდნიათ. სამეგრელოში ნათლული ნათლიას მამალს, ღვეზელს და კვერს მიართმევდა.
გურიაში რძლის მშობლებს ანუ მძახლებს უგზავნიდნენ ძღვენს. ეს შეიძლება ყოფილიყო ხარი ან ძროხა, ცხვარი, ინდაური, ღვინო, პურები, ხაჭაპურები და უსათუოდ საშობაო ღვეზელი.
შობა-ახალ წელს საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვანაირად ხვდებიან. ეს ორი დღესასწაული ერთმანეთთან მჭიდროდ არის გადაჯაჭვული, მაგრამ ახალი წელი და მისი აღნიშვნის ტრადიციები მაინც შეიცავს წინაქრისტიანულ წეს-ჩვეულებებს. დღესდღეობით შობას საქართველოში უფრო მშვიდ გარემოში აღნიშნავენ. ამ დღესასწაულს ყველა საშობაო ალილოთი ეგებება. საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბებული იყო ტრადიცია - მამაკაცებისგან შემდგარი გუნდი ჩამოივლიდა უბანებს და სიმღერით ულოცავდა შობის დღესასწაულს. მახარობლებს ოჯახის დიასახლისი ჩურჩხელით, ხილით და სხვადასხვა პროდუქტით ასაჩუქრებდა. ძირითადად ეს იყო პური, შაქარი და კვერცხი. მოგვიანებით მამაკაცები ბავშვებმა შეცვალეს. ძღვენს კი ჩურჩხელასთან ერთად დაემატა ფული და სხვა სახის ტკბილეული. საქართველოში საშობაო და საახალწლო სუფრაზე სხვადასხვა კუთხეში მისთვის დამახასიათებელ სადღესასწაულო კერძებს ამზადებენ. იმერეთში, გურიასა და სამეგრელოში - საცივი, სამეგრელოში - ელარჯი და ღომი, მესხეთში - თუთის ბექმეზითა და დათლილი ნიგვზით მომზადებული გოზინაყი. სადესასწაულოდ აუცილებელ ატრიბუტს წარმოადგენს ღორის ხორცი. სამეგრელოში - გოჭს წვავენ აჯიკითა და მარილ-წყლით, ამზადებენ კუპატებს ღორის შიგნეულობისა და ხორცისგან. ადრე კახეთში საშობაო სუფრაზე აუცილებლად უნდა დებულიყო მოხარშული ღორის თავ-ფეხი, ღორის ხორცის მწვადები და მუჟუჟი. ასევე ტრადიციულია მრგვლად მოხარშული დედალი ნიორთავას საწებლით. ნიორთავა წარმოადგენს მარილთან ერთად დანაყილ ნიგოზსა და ნიორს, რომელსაც წყლით ან ქათმის ბულიონით აზავებენ. ასეთი საკმაზით ანელებენ მოხარშულ სიმინდსაც, რაც კახური საახალწლო სუფრისთვის ძალიან დამახასიათებელია. ტკბილეულიდან - ჩურჩხელები (დასავლეთ საქართველოში - ჯანჯუხები), თაფლი, თხილეული და ჩირი. საშობაო-საახალწლო მენიუში შედის ასევე გოგრაში მოხარშული ტკბილი ფლავი, რომელსაც ასევე ბარბარობის დღესასწაულზეც ამზადებენ.
აღმოსავლეთ საქართველოში, მთიანეთში საშობაო სუფრისთვის აუცილებლად აცხობდნენ ქადებს. მოხევეები ქადისთვის ზელენ საფუვრიან ტკბილ ცომს, რომელსაც კვერცხსა და ერბოს უმატებენ. ცომის მოზელა მთელ რიტუალს წარმოადგენს და მთელი დღე ეთმობა მის სამზადისს. ქადის გული მზადდება ერბოში მოხალული ფქვილისგან. ტკბილ ქადას გულში შაქარსაც უმატებენ. საახალწლოდ ქადებს მესხეთ-ჯავახეთშიც აცხობენ, ოღონდ, ნახევრადფენოვანი ცომით: საფუვრიან პურის ცომს კარაქს უსმევენ, რამდენჯერმე კეცავენ და აბრტყელებენ. უცნაურ ანალოგიას ვხვდებით ევროპაში, სადაც ერთ-ერთ საშობაო ნამცხვარს სწორედ შტრეიზელით - ჩვენებული ქადის გულით აცხობენ.
ფშავში და ხევსურეთში არ არსებობს შობა-ახალი წელი ხინკლის გარეშე. ხევსურეთში დღესასწაულთან დაკავშირებით იხდება არაყი, იხარშება ლუდი. ცხვება საახალწლო კვერები, რომლებზეც სხვადასხვა საგანი და ცოცხალი არსებაა გამოსახული (საერთოდ, ეს ტრადიცია მთელ საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული.). საახალწლო კვერი ცხვება ასევე მეკვლისთვის. ქართლში კვერებს ურიგდებათ როგორც ოჯახის წევრებს, ასევე შინაურ ცხოველებს. ადრე ასეთი ტრადიციაც იყო - ხონჩაზე დადებულ მოხარშულ ღორის თავს შემოუწყობდნენ ბედის კვერებს და სანამ ოჯახი სუფრასთან დასხდებოდნენ, ოჯახის უფროსი ეზოს შემოატარებდა ხონჩას.
სვანეთში შობას საკლავის გარეშე არ აღნიშნავენ. იკვლება ხბო, ხარი, უმეტესად კი ღორი. საშობაო სუფრაზე აუცილებლად უნდა იყოს კუბდარი, ხაჭაპური, ფხლოვანი, ფეტვრა. ეს უკანასკნელი ხაჭაპურის განსაკუთრებული სახეობაა, რომელსაც ყველთან ერთად ერეოდა დაფქული კანაფის თესლი, რომელიც ფეტვად მიაჩნდათ. ახლა კანაფის თესლის ნაცვლად ფეტვს გამოიყენებენ. ამზადებენ გადაზელილ ყველს, ჭვიშტარს. სვანურ საშობაო სუფრაზე საპატიო ადგილი უკავია ხორცეულს. ტრადიციულად ხარშავენ ხბოს ან დეკეულის ბეჭს, ამზადებენ ღორის კუპატებსა და ზისხორას, რომელიც წარმოადგენს უძველეს სვანურ კერძს. ღორს ისე დაკლავენ, რომ სისხლი არ დაიკარგოს. ნაწლავებს კარგად გარეცხავენ, წვრილ ნაწლავებს კეპავენ, სისხლს გადაწურავენ, აურევენ სანელებლებს, მოხარშავენ და ამ გულსართით გამოტენიან მსხვილ ნაწლავებს.
აჭარაში საახალწლო სუფრაზე აუცილებლად უნდა იყოს ბაქლავა და აჩმა. ბარაქის მოსატანად ოთახის ყველა კუთხეში მარცვლეულს ყრიან და თან დაილოცებიან. მარცვლეული და განსაკუთრებით ხორბალი მთელ საქართველოში ითვლება ნაყოფიერებისა და ბარაქის სიმბოლოდ, ამიტომ საახალწლო სუფრაზე აუცილებლად უნდა იდგას ჯამით ხორბალი.
გურიაში შობისთვის საშობაო ღვეზელი ცხვება. ეს არის საფუვრიან ცომში გახვეული ყველი და მსხვილად დაჭრილი მოხარშული კვერცხი.



დადებული სურათი
ზამთრის სამარხვო ტრაპეზი და ბარბარობა

საქართველოში სამარხვო სუფრის ტრადიცია ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად იკიდებს ფეხს.
ამ მხრივ უპირატესობა მარცვლეულ კულტურებს ენიჭებოდა. თუ გადავხედავთ ძველ რეცეპტებს, დავინახავთ, რომ ქართული სამარხვო კერძების საკმაო ნაწილი ოსპით, მუხუდოთი და ხორბლეულით მზადდებოდა. რა თქმა უნდა, ზაფხულში გაცილებით ადვილი იყო მარხვის შენახვა, ვიდრე ზამთარში. ადრეულ პერიოდში ზამთრისთვის შენახული არაცხოველური წარმოშობის პროდუქტები გაცილებით ერთფეროვანი იყო და შესაბამისად, კერძებიც არ გამოირჩეოდა მრავალფეროვნებით. ზამთრისთვის შენახული სხვადასხვა ხილის ჩირი, ტყლაპები, ჩურჩხელა, გამშრალი ბოსტნეული (ძირითადად ბადრიჯანი), ღოლო და მარცვლეული ამ დროს ძირითად საკვებს წარმოადგენდა. საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში ტრადიციულად ხდიდნენ სხვადასხვა სახეობის ზეთსაც.
ცნობილი და გავრცელებული იყო ღოლოს და შინდის კერკის შეჭამანდი - ზაფხულში მოგროვებულ და გამშრალ ღოლოს ალბობდნენ წყალში, ხარშავდნენ, უკიდებდნენ ფქვილს, უმატებდნენ ნიორს, ზეთში მოშუშულ ხახვს და სანელებლებს, რაც მოეძიებოდათ. ზოგი დიასახლისი ღოლოს შეჭამანდს ნაკლებ წვნიანს ამზადებდა, კმაზავდა ნიგვზითა და გამშრალი მწვანილებით. შინდის შეჭამანდიც დაახლოებით ამ პრინციპით მზადდებოდა. სამარხვო კერძად შეიძლება ჩავთვალოთ ზეთზე მომზადებული მახოხიც - ქატოს დაასხამდნენ წყალს და როცა შემჟავდებოდა, გადაწურავდნენ. გადანაწურ წყალს დაასხამდნენ მოშუშულ ხახვს, მოუკიდებდნენ ფქვილს და მზა კერძს ნივრითა და სანელებლებით კმაზავდნენ. აღნიშნულ შეჭამანდებს ზაფხულობით ცოცხალ მწვანილს უმატებდნენ, ხოლო ხსნილში კი ზეთს ერბო ცვლიდა.
ოსპის, ცულისპირასა და მუხუდოსაგან იხარშებოდა წვნიანები, ხახვიანი შეჭამანდები, ასევე ცხვებოდა ღვეზელები. საქართველოში ლობიოს შემოსვლასთან ერთად ეს კულტურები ჩრდილში მოექცა და დროთა განმავლობაში მივიწყებასაც მიეცა. შეიძლება ითქვას, რომ ლობიომ ჩაანაცვლა ზემოხსენებული მარცვლეული და პარკოსანი კულტურები. მარხვაში ფართო გამოყენება ჰქონდა ქერსა და ხორბალს. გარდა ფქვილისა, მათგან ამზადებდნენ სხვადასხვა სახის ფაფას: მოშუშული ხახვით, უხახვოდ, ზეთის დამატებით. დღემდე ცნობილია ხორბლისგან მომზადებული სხვადასხვა სამარხვო კერძი, რომლებსაც ახლა უფრო რიტუალური დატვირთვა აქვს. ასეთია კორკოტი - მოხარშული ხორბლის ფაფა ცხიმში მოშუშული ხახვით, რიგ შემთხვევაში ნიგვზის დამატებით და წანდილი, რომელიც წარმოადგენს მოხარშული ხორბლის, ქიშმიშის, ნიგვზისა და თაფლის ნარევს. საქართველოს მთიანეთში ამზადებენ “ქუმელს.” იგი მზადდება სხვადასხვა მარცვლეულისგან, რომელსაც ჯერ ხალავენ, შემდეგ ფქვავენ და ბოლოს მასზე თაფლისა და წყლის დამატებით პატარა კვერებს აკეთებენ. მოგვიანებით ხორბალსა და ქერს დაემატა მოხალული სიმინდიც.
ჩვენი წინაპრებისთვის კარგად იყო ცნობილი ქერის სასმელები. საინტერესო შეხამებაა ქერის, ასკილისა და ქიშმიშის ნაყენი, რომელიც ძალიან გემრიელიცაა და ამასთან მარგებელიც - დიდი რაოდენობით შეიცავს სასარგებლო ნივთიერებებს და ზამთრის პერიოდში ვიტამინების მიღების კარგ საშუალებასაც წარმოადგენს. სხვადასხვა ნაყენის მოსამზადებლად ოდითგანვე აშრობდნენ და ინახავდნენ მაყვლისა და კომშის ფოთლებს, ცაცხვის ყვავილს, პიტნას და სხვა უამრავ მცენარეს, რომლებსაც ყველაფერთან ერთად სამკურნალო დატვირთვაც გააჩნდათ. ამასთანავე, ქერისა და რკოსგან მზადდებოდა ყავისმაგვარი სასმელი. მოხალულ და დაფქვილ რკოს ან ქერს ყავასავით ხარშავდნენ წყალში, ოღონდ ამ შემთხვევაში უფრო დიდხანს ადუღებდნენ.
სიმინდის, კარტოფილის, ლობიოსა და სხვა პროდუქტების შემოსვლამ ქართული სამარხვო სუფრა მნიშვნელოვნად შეცვალა და გარკვეულწილად გაამრავალფეროვნა კიდეც. სიმინდმა მთლიანად ჩაანაცვლა ენდემური კულტურა ღომი. როგორც თედო სახოკია აღნიშნავს, ამ მცენარის მოვლა საკმაო სირთულეს წარმოადგენდა და ნაკლებად მოსავლიანი იყო, სწორედ ამან განაპირობა სიმინდის პოპულარობა. სიმინდისაგან აღმოსავლეთ საქართველოში იხარშებოდა არა ღომი, არამედ ცხიმიანი ფაფა მოშუშული ხახვით, რომელსაც ზამთრის ცივ დღეებში არაყსაც აყოლებდნენ. ხსნილში ამ ფაფას ღორის ქონზე ამზადებდნენ, მარხვაში - ზეთზე. ზამთრისთვის გამშრალი სიმინდის მარცვლებს ხარშავდნენ და ნიგვზით, ნივრითა და ხახვით ანელებდნენ. სამარხვო სუფრაზე ასევე დიდი ადგილი დაიკავა კარტოფილმაც. სამხრეთ საქართველოში და სვანეთში იგი ერთ-ერთ ძირითად საკვებად იქცა. კარტოფილის ყაურმამ, ჩაქაფულმა, ხინკალმა და ხაჭაპურებმა თავისი ადგილი დაიკავა ქართულ სამარხვო სუფრაზე. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში ხსნილის დროს ხაჭაპურის გულსართისთვის კარტოფილსა და ყველს ურევენ. მარხვაში კი მას ცხიმში მოშუშული ხახვით აზავებენ. მარხვაში ნამდვილი ხსნაა ლობიო, რომელსაც ბევრნაირად ამზადებენ: კვაწარახით, ნიგვზით და უცხო სუნელით, ქოთანში მოხარშულს, კირკაჟს - უმი ხახვითა და შავი პილპილით. აღმოსავლეთ საქართველოში ლობიოსგან წვნიანსაც ამზადებენ, ზოგჯერ მას ატრიასაც უმატებენ. წვნიანის აუცილებელი დანამატია პიტნა. ხსნილში წვნიან ლობიოს ხანდახან გათქვეფილ კვერცხსაც უკეთებენ.
საშობაო მარხვის დროს უწევს ბარბარობის დღესასწაული, რომელიც წმინდა ბარბარეს სახელს უკავშირდება. იგი ბავშვთა და სნეულთა მფარველად ითვლება. ქრისტიანული ბარბარეს კულტი წარმოიშვა და გავრცელდა აღმოსავლეთის მართლმადიდებელთა შორის. ევროპის კათოლიკურ ქვეყნებში მიაჩნდათ ცეცხლისა და ქარიშხლისაგან მფარველ წმინდანად, იგი აგრეთვე მიაჩნდათ ხელოსანთა მფარველად. ბარბარობა საქართველოში წინაქრისტიანული ხანის წარმოდგენებსაც შეიცავს. ქართველები ბარბოლს, ბარბლაშის (სვანეთი) და ბარბალეს სახით თაყვანს სცემდნენ ამავე სახელწოდების წინაქრისტიანული მზის ადგილობრივ ღვთაებას.
ღვთაება ბარბალეს ატრიბუტებს წარმოადგენდა წრიული საგნები. სწორედ ამიტომ აცხობდნენ ამ დროს ხაჭაპურებს. მორწმუნე ქართველებს იგი წარმოდგენილი ჰყავდათ როგორც ნაყოფიერების ქალღმერთი. ბარბარობასთან დაკავშირებული იყო სხვადასხვა რიტუალური ლოცვა-ვედრება, შესაწირავები: რძის ფაფა, ნიგვზისგულიანი ჯვარდასმული ხაჭაპურები და სხვა. ბარბარობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რიტუალი იყო მეკვლეობა. დილაადრიან დიდ გობზე დააწყობდნენ სანოვაგეს, ხაჭაპურებს, ხორბალს და მეკვლე ასე ხელდამშვენებული შემოდიოდა ოჯახში.
ქრისტიანული წესით ბარბარობის სუფრა სამარხვო უნდა იყოს. ხალხური გადმოცემით, ამ დღისთვის აუცილებლად უნდა მომზადდეს წითელი ფერის კერძი. მომზადებისას ძირითადად გამოიყენება ჭარხალი სხვადასხვა სახით - ტყემალში, ჭარხლის ფოთლების ხაჭაპურები, ჭარხლის მხალი ნიგვზით ან ზეთით და სხვა. ბარბარობას რაჭაში გოგრის თესლიან ხაჭაპურებსაც აცხობენ. გოგრის თესლს მოხალავენ, დაფქვავენ და წყალთან ერთად საცერზე გაატარებენ. დარჩენილ ხაჭოსმაგვარ მასას წყალთან ერთად დაადუღებენ, გაწურავენ, შეაზავებენ მარილით და საფუვრიან ცომში ლობიანივით აცხობენ. ასე მომზადებული გოგრის თესლით შეჭამანდსაც ხარშავენ და მწვანილს უმატებენ. ზოგიერთი ოჯახი ამ დღისთვის სპეციალურად იმარაგებს პატარა გოგრებს. თითოეულს მოჭრიან თავს, ამოასუფთავებენ, კედლებზე უსვამენ თაფლს და ამოავსებენ მოხარშული ბრინჯით, ჩირებითა და კომშით, შემდეგ კი ღუმელში წვავენ. ბარბარობის მთავარ კერძად ლობიანები ითვლება. სავარაუდოდ, ლობიოს შემოსვლამდე მისი გულსართი ოსპით, ცულისპირათი ან მუხუდოთი მზადდებოდა. ბარბარობის ლობიანებს კი ასე ამზადებენ: მოხარშულ ლობიოს შეუდგამენ გამდინარე წყალს, გადააცლიან ფერფლს და დაჭყლეტენ, შეანელებენ მარილითა და წიწაკით, ჩადებენ საფუვრიან ცომში და ხაჭაპურებივით აცხობენ. ტრადიციულად, ლობიანები თონეში ცხვება, მაგრამ ჩვეულებრივ ოჯახის პირობებში ტაფაზე და ღუმელშიც აცხობენ. არასამარხვო ლობიანების გულსართი ღორის ქონით ან ლორის ნახარშში მოხარშული ლობიოთი კეთდება. სამარხვო ვარიანტში კი ცხოველურ ცხიმს ზეთი ცვლის.
თანამედროვე საქართველოში ლობიანის რამდენიმე სახეობა არსებობს. ზოგი დიასახლისი გულსართს მწვანილსა და სხვადასხვა სანელებელს უმატებს, ცომად კი გამოიყენებენ როგორც ტრადიციულ საფუვრიან, ასევე ნახევრად ფენოვან და ფენოვან ცომსაც. ლობიანები განსხვავდება ფორმის მიხედვითაც და შეიძლება მათ უფრო ლობიოს ღვეზელები ვუწოდოთ.

წყარო: რუსუდან სავანელი.



დადებული სურათიდადებული სურათი
აღდგომა

სააღდგომოდ ჩვენ ყველანი წითლად ვღებავთ კვერცხებს და ერთმანეთს ვუცვლით ამ სიტყვებით: „ქრისტე აღსდგა“. ეს ჩვეულება ძალიან ძველია. არის გადმოცემა, რომ ამაღლებამდე იესო ქრისტემ თავისი მოწაფეები სხვადასხვა ადგილებში დაგზავნა, რათა ადამიანებისთვის მისი აღდგომის შესახებ ეხარებინათ. საქადაგებლად გაეშურა მარიამ მაგდალინელიც, რომლისგანაც მაცხოვარმა შვიდი ეშმაკი განდევნა და რომელმაც ღვთისმშობლის შემდეგ პირველმა იხილა მკვდრეთით აღმდგარი უფალი.
წმიდა მარიამი რომში ჩავიდა და პირდაპირ იმპერატორის სასახლეს მიაშურა. იგი ცნობილი პიროვნება იყო და ამიტომ დაუბრკოლებლად გაატარეს სასახლეში. მან იმპერატორ ტიბერიუსს საჩუქრად კვერცხი გაუწოდა და ახარა: „ქრისტე აღსდგა“. იმპერატორმა ქალს ეჭვით შეხედა და წამოიძახა: „როგორ შეეძლო მკვდარს აღმდგარიყო?! ეს ისევე დაუჯერებელია, როგორც ის, რომ ახლა ეს კვერცხი გაწითლდესო“. სიტყვები ჯერ არ ჰქონდა დამთავრებული, რომ კვერცხი მართლაც გაწითლდა. ამ დღიდან მოყოლებული ქრისტიანები წითელი კვერცხებით ეგებებიან აღდგომის ბრწყინვალე დღესასწაულს.
საერთოდ, კვერცხი მარდიული სიცოცხლის სიმბოლოა, რადგან მისგან ცოცხალი არსება იბადება, იესო ქრისტემ კი სიცოცხლე მოგვანიჭა. წითელ ფერში სისხლი მოიაზრება, რადგან იესო ქრისტემ თავისი სისხლით სიცოცხლე განწმიდა და აკურთხა.
აღდგომის ერთ-ერთ ტრადიციას განეკუთვნება არტოსის კურთხევა - პატივად და დიდებად და მოსახსენებლად დიდებული აღდგომისა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი. „არტოსი“ ბერძნული სიტყვაა და პურს ნიშნავს.
არტოსის კურთხევის ტრადიცია მოციქულების ეპოქას უკავშირდება: უფალი იესო ქრისტე აღდგომის შემდეგ თავის მოწაფეებს ეცხადებოდა და მათთან ერთად ტრაპეზობდა (საქმე 10, 41). მისი ზეცად ამაღლების შემდეგ მოციქულებს მარად ახსოვდათ მაცხოვრის სიტყვები: „აჰა, ესერა მე თქუენთანა ვარ ყოველთა დღეთა“ (მთ. 28, 20) და თავიანთ შეკრებებზე ცხოველი რწმენით შეიგრძნობდნენ მის სიახლოვეს. მაგრამ რამდენადაც ხორციელი თვალით არ შეეძლოთ ეხილათ უფალი, ტრაპეზისას მაგიდასთან ცარიელ ადგილს ტოვებდნენ ის, სადაც ადრე მაცხოვარი იჯდა, ხოლო მის პირდაპირ, მაგიდის შუაგულში, დებდნენ პურის ნაწილს, რომელიც იესოსთვის იყო განკუთვნილი. აქ უხილავად სუფევდა თავად უფალი. ტრაპეზის დასასრულს მოციქულები მადლობას სწირავდნენ ღმერთს, იღებდნენ ამ პურს, აღამაღლებდნენ და ამბობდნენ: „ქრისტე აღსდგა“. როცა სახარების საქადაგებლად ისინი ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში გაიფანტნენ, შეძლებისდაგვარად ცდილობდნენ ამ ტრადიციის შენარჩუნებას.
ეკლესიის წმიდა მამებმა ქრისტეს აღდგომის დღესასწაულზე, მოწაფეთა შორის მისი გამოცადებების აღსანიშნავად დაადგინეს, რომ ტაძარში პური ანუ არტოსი დაედოთ. არტოსზე გამოსახულია ან ჯვარი ეკლის გვირგვინით, ოღონდ ჯვარცმულის გარეშე - ქრისტეს მიერ სიკვდილზე გამარჯვების ნიშნად, ანდა ქრისტეს აღდგომა. ტაძრებში ეს პური მთელი ბრწყინვალე შვიდეულის განმავლობაში ღია ტრაპეზის შუაგულში ასვენია. არტოსის მომზადებით წმიდა ეკლესია მოციქულებს მიემსგავსება და ამ წმიდა პურით მოგვაგონებს, რომ მკვდრეთით აღდგომილი იესო ქრისტე გახდა ჩვენთვის ჭეშმარიტი პური ცხოვრებისა, რაც მისი კურთხევის ლოცვებშიც კარგად მოჩანს. ამ ლოცვებში მღვდელი ღვთისაგან ლოცვა-კურთხევას გამოითხოვს და შესთხოვს, რომ განკურნოს სნეულნი და ჯამნრთელობა მიანიჭოს იმათ, ვინც მას რწმენით იგემებს. არტოსის კურთხევა აღდგომის პირველ დღეს ლიტურგიის შემდეგ სრულდება, მორწმუნეებს კი იგი ბრწყინვალე შაბათს, წირვის შემდეგ ურიგდებათ. ქრისტიანები ფიზიკური თუ სულიერი უძლურების შემთხვევაში მას უზმოზე, ლოცვების წარმოთქმის შემდეგ იღებენ.
ბოლო დროს ჩვენში წესად დამკვიდრდა სასაფლაოზე ზუსტად აღდგომა დღეს - კვირას გასვლა. ეს მართებული არ არის, რადგან ამ დროს ადამიანს გლოვა არ შეშვენის. ქრისტიანი აუცილებლად ტაძარში უნდა შეეგებოს ამ დღესასწაულს და საფლავზე მეორე დღეს გავიდეს, რათა მიცვალებულებსაც ახაროს ქრისტეს აღდგომა და ამის ნიშნად საფლავზე წითელი კვერცხი გადააგოროს.
მორწმუნეები ამბობენ, ვინც აღდგომას ან ბრწყინვალე შვიდეულში გარდაიცვლება, პირდაპირ სასუფეველში ხვდება. აღდგომისას დახშულია ჯოჯოხეთის კარი, სამაგიეროდ ყველასთვის გახსნილია კარი სამოთხისა. თუ უფალი ამ დღეებში ვინმეს გარდაცვალებას ინებებს, გიხაროდეთ, რადგან მათია სასუფეველი ცათა.
აღდგომასა და ბრწყინვალე შვიდეულში ეკლესიებში აღსაბვლის კარი არ იკეტება, რათა ყველამ იცოდეს, რომ სასუფეველი არასდროს არ არის ასე ახლოს ჩვენთან, როგორც არ დღეებში.
სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმიდესისა და უნეტარესის ილია II სააღდგომო ეპისტოლე.

წყარო: გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი“.



დადებული სურათი
ბერიკაობა

ბერიკაობა, ქართული ხალხური იმპროვიზაციული ნიღბების თეატრი. ტერმინი ბერიკაობა განაყოფიერებისა და შვილიერების კულტის სადიდებელ სანახაობას აღნიშნავს და ნაწარმოებია საერთო ქართველური ძირიდან „ბერ“ (შვილი).
ბერიკაობას ბერიკები ასრულებდნენ. სცენარები, რომელთა საფუძველზეც იქმნდებოდა ბერიკული წარმოდგენები, საუკუნეთა მანძილზე იცვლებოდა, ახალი შინაარსით მდიდრდებოდა და თაობიდან თაობას გადაეცემოდა. მათი კონკრეტული მოქმედებით განსახიერება და სიტყვიერი მასალით ხორცშესხმა მთლიანად ბერიკების ნიჭსა და უნარზე იყო დამოკიდებული. ბერიკულ წარმოდგენებში შემონახულის განაყოფიერებისა და შვილიერების ღვთაების სადიდებელი მისტერიის გადმონაშთი (მაგ. ყვარლის რაიონის სოფ. საბუეში, აგრეთვე ადიგენის რაიონის სოფ. უდეში, ახმეტის რაიონის სოფ. მატანში დღესაც სრულდება ოდესღაც ტახღვთაების გარდაცვალებასა და მის აღდგომა-გაცოცხლებასთან დაკავშირებული მისტერიის სცენები).
დროთა ვითარებაში ბერიკაობამ დაკარგა საკულტო-რელიგიური დანიშნულება და მშრომელი ხალხის ცხოვრების, მისი მისწრაფებების გამომსახველად იქცა. ბერიკების მრავალი სიუჟეტი შეიცავს უცხოელ დამპყრობთა წინააღმდეგ ქართველი ხალხის ბრძოლის სურათებს, თავადების, ეკლესიის მსახურთა, მოსამართლეთა საქმიანობის მამხილებელ სცენებს. ჩვენამდე მოღწეულია ბერიკაობის 100-მდე სიუჟეტი. მათი უმეტესობა კომიკურია და ძირითადად შექმნილია საყოფაცხოვრებო თემაზე. ბერიკაობა სამგვარი წყობისა იყო: კარდაკარ სასიარულო, მოედანზე სათამაშო და სადარბაზო. საგანგებოდ შერჩეულ მოედანზე იმართებოდა დიდი ბერიკაობა, რომელსაც ზოგჯერ 100-მდე შემსრულებელი ჰყავდა. მისი ტრადიციული ნიღბები იყვნენ:მეფე (სასიძო), კეკელა (სარძლო), მაჭანკალი, გლეხი, თავადი, თათარი, მოსამართლე, ექიმი, ხუცესი, აგრეთვე ტახი, დათვი, თხა და სხვა ცხოველები.
ბერიკები უსულო საგნებს და განყენებულ ცნებებსაც განასახიერებდნენ (მაგ., ალავერდის ტაძარი, საბძელი, ხე, უკუღმართი ცხოვრება, ავსიტყვაობა და სხვა). ისინი თამაშობდნენ ნაბადქუდა ნიღბებში, „ისხდნენ“ ტახის, დათვის, თხის, ხარის და სხვა „ტყავში“ (ბერიკოში). დიდ ბერიკაობაში მხოლოდ მამაკაცები მონაწილეობდნენ (ქალებისა და მოზარდების ბერიკაობა ცალკე იმართებოდა). წარმოდგენა იწყებოდა მტრის მიერ სოფლის აწიოკებისა და ხარკის აკრეფის წარმოსახვით, რასაც თან ახლდა სიმღერა და საკრავიერი მუსიკა. ბერიკაობას ხელმძღვანელობდა ბერიკათწინამძღვარი. საქართველოში ცნობილი ბერიკები იყვნენ XVIII საუკუნეში ოთარ ნორიოელი და ოიანა-ბუიანა, XIX საუკუნის I ნახევარში — აბელ რევაზიშვილი.
სანახაობათა შორის პირველობა უდავოდ “ბერიკაობა–ყეენობას” ეკუთვნის. მასში ორგანულადაა შერწყმული რიტუალის, სახიობისა და ასპარეზობის ელემენტები.
ივანე ჯავახიშვილი, ეხებოდა რა ზემო სვანეთში მურყვამობასთან დაკავშირებულ სხვადასხვა ჩვევას: “კვირიაის”, “ადრეკილაის”, “მელია ტელეფიაის”, ფერხულ “ჭიშხოშს” და ოთხ სხვადასხვა სიმღერას, ასკვნიდა, რომ სვანეთში დაცულ ამ ჩვევებში შეიძლება მეტნაკლებად დადგინდესო ყეენობის პირველყოფადობა. დროთა სვლას დაუმახინჯებია წულიანობისა და ნაყოფიერების მთავარი ღვთაების “კვირიას” დღესასწაულის პირვანდელი სახე. “კვირიას” დღესასწაულის სახეცვლილებები ნათლად ჩანს დღესასწაულის მონაწილე ჯგუფის მეთაურის სახელის ცვალებადობაში: “კესარი” – კეისარი, “ყაინი” – ყეენი, “შაჰი”.
სვანურ რიტუალებში შავად შეღებილი ყაენი ივ. ჯავახიშვილის აზრით უფრო ძველ, შავკანიან მტერს უნდა განასახიერებდეს, რადგან ყაენი მონღოლთა დროინდელი სიტყვაა და თან მონღოლი შავკანიანი არ არის.
ჩვენი აზრით, ასეთი შესაძლოა ყოფილიყო ფუტის ან ქუშის ტომი, რომლებთანაც სამი ათასიოდე წლის წინ ურთიერთობდნენ წინარექართველნი (იქნებ გამოთქმა პირქუშიც აქედან მოდის). უფრო სავარაუდოა, რომ ყაენის შავად შეღებვა კიდევ უფრო ძველია, ანუ იმ დროინდელი, როცა რიტუალი ვეგეტატიურ ღვთაებას ეძღვნებოდა და ყაენის პროტოტიპი იყო შავი ქვესკნელი.
ალ. ხახანაშვილი ყეენობის საწყისს ხედავდა ძველ ქართულ წარმართულ რელიგიაში: “…წარმართული დღესასწაულების მოგონება შემორჩენილია ქართველი ხალხის ყველიერის დროს გატარებაში (დათო–დათვი, ბერიკაობა, ჩალიჩობა), დიდმარხვის ორშაბათს ყეენობის დაწესებით და სხვა. ყეენობა გვაგონებს ბრძოლას ზამთრისა და გაზაფხულისას, ბრძოლას, რომელიც თავდება გაზაფხულის გამარჯვებით, თვით სახელწოდება კი ამ დღესასწაულისა გვარწმუნებს, რომ ძველს წარმართულს ნაშთს დაერთო რაღაც ისტორიული მოგონება სპარსეთის გავლენის დროისა…”. აქ გავიხსენოთ, რომ ამინდის ერთ ხეთურ ღვთაებას დათა ერქვა.
სახიობას აბოლოებდა ყეენობის მონაწილეთა გუნდური შერკინება კრივში. უძველესი რწმენით – გამარჯვებული გუნდის მიწებზე კარგი მოსავალი მოვიდოდა.
გავიხსენოთ “აღბა–ლაღრალისა” და “ლიმურყვამალის” დღესასწაულთა აღწერილობა ჯ. რუხაძის ნაშრომიდან – “ბუნების ძალთა აღორძინების ხალხური დღესასწაული საქართველოში”:
“ორივე დღესასწაულის მთავარი საწესო მოქმედება კოშკის აგებაა. კოშკის შუაში, მაღალ ხეზე, რომელსაც სვანურად ანგი ჰქვია, ხელმანდილიანი დროშა არის მოთავსებული (ზემო სვანეთი). ზოგჯერ მის წვერზე დამაგრებულია ადამიანის გამოსახულება — “ლამარია”, რომელსაც ხელში დაშნა უჭირავს, წინ ხის ფალოსი აქვს ჩამოკიდებული, ხოლო სახის ადგილზე საცერი უკეთია. ამ უკანასკნელს “ფარას” ეძახიან. ხეზე ზოგჯერ მხოლოდ საცერი, ხის “ლეკური” და ხის ასოა გაკეთებული… …საყურადღებოა, რომ ქართლში ყეენს გულზე და წელზე საცრის რკალს ჰკიდებდნენ.
ზემო სვანეთში “ლამარიას” გამოსახულებასთან იმართება “სამთო–ჭიშხაშის” სახელით ცნობილი ფერხული, რომელშიც ექვსი მოხუცი კაცი მონაწილეობს. ისინი სიმღერით ადიან კოშკზე და “ლამარიას” ფერხულით გარს უვლიან, ხოლო შემდეგ ხეს შეანძრევენ და “ფარს” ჩამოაგდებენ. საითაც “ფარსაცერი” გადავარდება, მათი აზრით, იმ წელს იმ მხარეს კარგი მოსავალი იქნება. მოხუცების შემდეგ კოშკზე ადიან ბავშვები, რომელთაგან თითოეული ცდილობს, პირველმა მოკიდოს ხელი “ლამარიას” და ძირს ჩამოაგდოს…
“აღბა–ლაღრალის” დღესასწაულზე სოფელ ჟაბეშში (ზემო სვანეთი) “ლამარიას” ცვლის ხის წვერზე დამაგრებული ძველი საცერი, ხის ლეკური და ხისგან გამოთლილი კაცის ასო. იმართება გუნდაობა, გამარჯვებულები იმ წელს კარგ მოსავალს ელიან. შემდეგ იწყება ფერხული, რომლის დამთავრების ჟამს ხალხი ხის წაქცევას ცდილობს. წაქცეული ხისა და თოვლის კოშკის მიმართულებით სოფელი ნაყოფიერ წელიწადს იბედებდა”.
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ჯ. რუხაძემ, აღნიშნულ დღესასწაულთა აღწერილობაზე მუშაობისას, პირველმა მიაპყრო ყურადღება იმ ფაქტს, რომ აღნიშნული რიტუალის ცენტრალური ელემენტი ანგი, როგორც სიცოცხლის ხე, მისტერიული დანიშნულებით, ფორმით და თვით დასახელებითაც კი, ძალზე ჩამოჰგავს მესამე დინასტიის ეგვიპტის სარიტუალო ნივთს – ანხს (ANKH), რომელიც დღემდე მრავალი ქვეყნის მკვლევართა ცხოველი დაინტერესების საგანია. პარალელური წყაროების შესწავლამ კიდევ უფრო განამტკიცა ამ ვარაუდის საფუძვლიანობა.
მოვიხმოთ კიდევ ერთი ამონარიდი ჯ. რუხაძის ზემოთაღნიშნული ნაშრომიდან: ” …ჯვარი გვხვდება აგრეთვე ყეენის თავსაბურავზე (იმერეთი). პირგამურულ ყეენს თავზე გუდა ეხურა, რომელსაც შუაში გოგრის ქერქისგან გამოჭრილი ჯვარი ეკიდა. ჯვარია აღბეჭდილი რიტუალურ კვერზე, რომელსაც აცხობდნენ ღვთაება ბასილის სახელზე, იგი, როგორც უკვე ითქვა, ყეენთან დაკავშირებული იდეით ადექვატურ რწმენა–წარმოდგენებს აერთიანებს. ასეთ კვერზე ახალ წელს სამ ადგილზე ჯვარს ამოჭრიდნენ, ერთს დაამტვრევდნენ და სათესლე მარცვალს შეურევდნენ, მეორეს საქონელს შეაჭმევდნენ, ხოლო მესამეს ხვნის დაწყებისას პირველ კვალში ჩააგდებდნენ კარგი მოსავლის ვედრებით. ახალ წელსვე აცხობდნენ ადამიანის მსგავს ფალიკურნიშნიან კვერებს, რომლებიც მხოლოდ მამაკაცებისთვის იყო განკუთვნილი. ცხადია, რომ ყეენის ქუდსა და ბასილას კვერზე გამოსახული ჯვრები იდენტური მნიშვნელობისაა და სიცოცხლის ხის იდეასთან უნდა იყვნენ გენეტიკურ კავშირში. ასევეა თოვლის კოშკზე გაკეთებული ცაცხვისა თუ ნაძვის ხე, რომელზეც სხვადასხვა საგნებია ჩამოკიდებული და როგორც აღნიშნული იყო, “ანგს” ეძახდნენ. ქართლის მასალითაც (სოფ. ბაზალეთი) ცნობილია, რომ აღნიშნულ დღესასწაულზე წითელნაჭრებშებმული ხის აღმართვა იცოდნენ. რწმენათა ამავე სამყაროს განეკუთვნება თოვლის კოშკზე გამოსახული ჯვარი, დროშა, “ლამარია” და ა.შ., რომლებიც სიცოცხლის ხეს უკავშირდებიან და მასთან ერთად, საერთო სემანტიკურ სივრცეში უნდა იქნან განხილული.
აღსანიშნავია, რომ სვანური “ანგის” მსგავსად ANKH ჰქვია ეგვიპტელთა თავმომრგვალებულ ჯვარს, რომელიც სიცოცხლის სიმბოლოდ არის მიჩნეული.”
წყარო: ucnauri.com



დადებული სურათი
ლომისობა

ლომისობა (აღდგომის მე-7 კვირა)-ლომისას დღესასწაულს წინაქრისტიანულ ეპოქაში უდგას ფესვები. ლომისობა აღინიშნება არაგვისა და ქსნის ხეობაში. ქრისტიანობამდე ლომისა უმნიშვნელოვანესი წარმართული ღვთაება იყო მთიულეთში. მისი სახელობის სალოცავებიდან ერთი ქსნისა და არაგვის წყალგამყოფ ქედზეა, ხოლ მეორე სოფელ მლეთაში. ამ დღეს მლეთაში მლოცველები იკრიბებიან მთელი აღმოსავლეთ საქართველოდან. ტრადიციის თანახმად, დეკანოზები გამოასვენებდნენ დროშას და "ფერხისას" სიმღერით აიტანდნენ მთაზე, სადაც იმართებოდა დღეობა შესაწირავით. ლეგენდების თანახმად, ლომისა გზოვანის წმინდა გიორგია, რომელსაც ხორასნიდან 7 ათასი ტყვე დაუხსნია და ხარის რქებზე დაბრძანებული დამკვიდრებულა მლეთის მთაზე. მას ევედრებოდნენ შვილიერებას, თვალის სინათლეს, მიწისა და საქონლის ნაყოფიერებას. ლომისას სახით თაყვანს სცემდნენ საწინამძღვრო ჯვარს. მისი კულტის ამსახველი ლეგენდებისა და რიტუალების თანახმად, ლომისა მეომარია, ალისფერ ცხენზე ზის და ხელში მათრახი უჭირავს, რომლის დაკვრითაც ბოროტს ცეცხლი ედება და იწვის. ლომისობა მოძრავი დღესასწაულია-აღინიშნება აღდგომიდან მე-7 კვირას.



დადებული სურათი
ელიაობა

ელიაობა, ამინდის ღვთაების — ელიას სახელობის დღესასწაული. ქრისტიანული კალენდრით წმ. ელიას (ილიას) დღესასწაული იმართებოდა 20 ივლისს (ძველი სტილით). გარდა საეკლესიო, ოფიციალური დღესასწაულისა, არსებობდა ელიაობის ხალხური ვარიანტები, რომელთაც საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვანაირად მართავდნენ. ელიაობას მესხეთში საყდარში იხდიდნენ, ასევე სცოდნიათ იმერეთში, სადაც საყდრის გარშემო კაცები ორსართულიან ფერხულს მართავდნენ, ქალები კი — ერთრიგიანს და "ოკრიალეს" გაიძახოდნენ. კახეთში ელიაობას მართავდნენ ელიას მთაზე, წითელი წყაროს მახლობლად. სამეგრელოში წირვიდან დაბრუნებული ოჯახის უფროსი მარანში საჭმელ-სასმელით დატვირთულ ტაბლას შეიტანდა, სანთლებს აანთებდა და ქარისა და ავდრის არიდებას შესთხოვდა ღვთაებას. ელიასავე სახელზე უნდა ყოფილიყო ტაროსის დღეობა კოხინჯრობა (მეგრული "კოხობაში ოხვამერი"), რომელსაც 7-9 მაისს იხდიდნენ. ელიას თაყვანისცემა ხშირად ემთხვევოდა ლაზარობის — გვალვისა და დელგმის რიტუალებს, რომელიც სრულდებოდა არა კონკრეტულად დანიშნულ დღეს, არამედ ყოველთვის, როცა გვალვა ან დელეგმა შეაწუხებდა ხალხს. ამ რიტუალებში ელია და ლაზარე ხშირად ენაცვლებოდნენ ერთმანეთს.



დადებული სურათი
ლაშარობა

ლაშარობა (1 ოქტომბერი)-ლაშარის ჯვარი ფშავის მთავარი სალოცავია. საკულტო ცენტრი მდებარეობს არაგვის ხეობის ზედა წელში, სოფელ ხოშარის მომიჯნავე ე.წ. "ლაშარის გორაზე". ლაშარის ჯვარი ითვლებოდა მოლაშქრე ღვთაებად, რომელიც "გიშრის ფრთიანი ნისლა ცხენით" წინ მიუძღოდა საყმოს ლაშქრობებს. როგორც ფშავის თორმეტივე თემის მფარველს, მასვე შესთხოვდნენ სახნავ-ნათესის ბარაქიანობას, ადამიანთა კეთილდღეობას, ავადმყოფობისა და ზიანისაგან დაცვას. ლაშარის ჯვარი ითვლებოდა ერთ-ერთ ყველაზე მდიდარ ღვთაებად, რომელიც ფლობდა მრავალ შემოწირულ განძეულობას (მათ შორის საქართველოს მეფეებისაგანაც), ადგილ-მამულებს, ზვრებს კახეთში. არსებობს შეხედულება რომ ლაშარის ჯვარი აგებულია ლაშა გიორგის მიერ. ლაშა გიორგის სახელს უკავშირებს მას ხალხური გადმოცემაც, თუმც ღვთაების ფუნქციის, ისტორიული და ენობრივი მონაცემების მიხედვით, ლაშარის ჯვარი წარმართული, ასტრალური ბუნების ღვთაება უნდა იყოს..
ლაშარობა აღინიშნება თიანეთში, ხევსურეთსა და ფშავში. ძველი ტრადიციის თანახმად ტარდება მსხვერპლშეწირვის რიტუალი, ხევისბერის მიერ წმინდა დროშის (სალოცავის) გამობრძანება და მლოცველთა დალოცვა. ასევე იმართება ტრადიციული დოღი და კულტურული ღონისძიებები.



დადებული სურათი
ათენგენობა

ათენგენობა (18-23 ივლისი)-ქრისტიანული დღესასწაულია. დაუწესებიათ მე-3 - მე-4 საუკუნეების მიჯნაზე წამებული ბერძენი მღვდელთმთავრის ათენგენე (ათინოგენ) სებასტიელის მოსახსენიებლად. განეკუთვნება მოძრავ დღესასწაულთა რიცხვს. იმართება აღდგომიდან 98-ე დღეს ("დღესა ვარდობასა"). დღესასწაული შემორჩენილია აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში. მთიელთა ათენგენობა - ესაა ტიპობრივი წარმართული დღესასწაული, ქრისტიანული ელემენტებით, ხალხი შესაწირავითა და სათანადო რიტუალის შესრულებით შესთხოვს ხატს მფარველობას.


0

#2 მომხმარებელი გასულია   sezani ხატულა

  • საპატიო წევრი
  • პიპპიპპიპ
  • View blog
  • ჯგუფი: Members
  • წერილები: 3128
  • შემოგვიერთდა: 30-August 10

დაწერილია 17 January 2011 - 03:36 PM Share

დადებული სურათი
ვაჟაობა

ვაჟაობა (აგვისტო-სექტემბერი) - ვაჟა- ფშაველასადმი მიძღვნილი სახალხო დღესასწაულია, რომელიც ყოველი წლის აგვისტო - სექტემბერში იმართება პოეტის მშობლიურ სოფელ ჩარგალში, სადაც ამჟამად მისი სახლ-მუზეუმია. ვაჟაობაზე ჩამოდიან ცნობილი მწერლები, სახალხო მთქმელები, საზოგადო მოღვაწეები, მოსწავლეები და სტუდენტები, ყველა, ვისაც ვაჟა-ფშაველას შემოქმედება უყვარს. იმართება პოეზიის საღამო, საზეიმო კონცერტი.




დადებული სურათი
შატილობა

შატილობა (სექტემბერ-ოქტომბერი) - სახალხო დღესასწაულია, აღინიშნება შემოდგომით - სოფ. შატილში.




იახსარობა

იახსარობა (არაუგვიანეს 25 ივლისისა) - წარმართული ღვათაებაა ფშავ-ხევსურეთში, მთიულეთ-გუდამაყარში და ერწო-თიანეთში. საკულტო სადღესასწაულო ცენტრია სოფელი შუაფხო. სხვა ღვთიშვილებისაგან განსხვავებით, იახსარი ზეციდან მოვლენილად მიაჩნდათ ჯვრის ან სვეტის სახით ("სვეტად ჩამოსული"). მას მიეწერებოდა ავსულებთან (დევები, ქაჯები, ეშმაკები) შეურიგებელი ბრძოლა, საკუთარი საყმოს წევრებისა და მისი მავედრებელი უცხო მლოცველების მფარველობა. იახსრის დროშით ხევისბერები ცდილობდნენ სულით ავადმყოფისაგან ბოროტი ძალის განდევნას, არაბუნებრივი სიკვდილით გარდაცვლილის (ზვავში დაღუპული, მეხდარტყმული, წყალში დამხვრჩალი) "სულის გამოხსნას".




კოპალობა

კოპალობა (12 ივლისი) - კოპალა წინაქრისტიანული სათემო ღვთაებაა მთაში. მისი ძირითადი სამლოცველო იყო ფშავში (სოფ. უძილაურთა) და ხევსურეთში (ლიქოკისხეობა, ჭალაისოფელი). კოპალას სამლოცველოებია ასევე მთიულეთში და ხევში ( კოპალობა აღინიშნება ყაზბეგის რაიონის სოფელ ახალციხეში ).კოპალა ითვლებოდა გაღვთიშვილებულ ხორციელად, რომლისთვისაც იახსართან ერთად ღმერთს დაუკისრებია ფშავ-ხევსურეთის ტერიტორიაზე ოდესღაც მობინადრე დევ-კერპების განადგურება, მასვე მიაწერდნენ ავსულებთან ბრძოლის ფუნქციას, საკუთარი საყმოსა და სხვა ხორციელთა დაცვას ბოროტი ძალებისაგან. იმავე წარმოდგენით კოპალა თავის ყმებს მფარველობდა გასაჭირში, თან ახლდა ლაშქრობებში და ხელს უმართავდა. კოპალასა და იახსარს მოძმე ღვთიშვილებად მიიჩნევდნენ.




დადებული სურათი
ტრადიციული ღონისძიებები და ფესტივალები აჭარაში

ცეკვა-სიმღერები ყოველწლიურად სრულდება ისეთ ტრადიციულ სახალხო დღესასწაულებზე, როგორებიცაა ,,შუამთობა", რომელიც იმართება აგვისტოს პირველ შაბათ-კვირას მთიანი აჭარის ალპურ ზონაში, ,,კოლხობა", რომელიც ასევე აგვისტოში ტარდება ზღვისპირა სოფ. სარფში, ,,ტბელობა", რომელიც სექტემბრის ბოლოს იმართება სოფელ ხიხაძირში და ეძღვნება შუა საუკუნეების დიდ ფილოსოფოსსა და ასტროლოგს - ტბელ აბუსერისძეს.
"შუამთობა" უძველესი ქართული დღესასწაულია და იგი ჩვეულებრივ, მთის სამუშაოთა სეზონის შუა პერიოდს ემთხვევა.ეს ტრადიცია უკვე მრავალი წელია გრძელდება და ის დიდი სახალხო დღესასწაულია. ამ დღეს იმართება სახალხო სეირნობა, შეჯიბრებანი სპორტის ტრადიციულ-ეროვნულ სახეობებში - ისინდსა და ქართულ ჭიდაობაში, აგრეთვე ეწყობა ადგილობრივი რეწვის პროდუქტების გამოფენა-გაყიდვა. ორდღიანი დღესასწაული საზეიმო წარმოდგენით მთავრდება. ხულოს რაიონის სოფ. ხიხაძირში, ლაშა-გიორგის მეფობის პერიოდში, დაახლოებით 1190-1240 წლებში, ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ხიხათა ერისთავის ძე, გამოჩენილი მოაზროვნე, მეცნიერი, ასტრონომი, ტბელ აბუსერისძე, რომელმაც შექმნა ისტორიულ-ფილოსოფიური შრომები, ვრცელი ქრონოლოგიურ-ასტრონომიული ტრაქტატები. სწორედ მისი ძალისხმევით აშენდა ხიხანის ციხე. ტბელისადმი დიდი პატივისცემისა და დაფასების ნიშნად აქაურმა მცხოვრებლებმა შრომისა და დასვენების დღესასწაულს მისი სახელი უწოდეს. ზეიმი ძირითადად იმართება სოფ. ხიხაძირში, ტბელ აბუსერისძის მშობლიურ სოფელში. ტბელობა აგრეთვე აღინიშნება სხალთაში, ფურტიოში, თხილვანაში.
"კოლხობის" დღესასწაულს განსაკუთრებული აზრი და შინაარსი გააჩნდა. როგორც ვიცით, არგონავტებმა, კოლხეთის მეფის მშვენიერი ასულის დახმარებით, მოსტაცეს უძლეველ აიეტს ოქროს საწმისი, თან წაიყვანეს მედეაც, მოკლეს კოლხეთის ტახტის მემკვიდრე აფსირტე და გაიქცნენ. სწორედ ეს მითი უდევს საფუძვლად დიდ თეატრალიზირებულ სანახაობას სახელწოდებით ,,კოლხობა", რომელიც ადგილობრივ მოსახლეობაში "ქვაომხაზობის" სახელწოდებითაა ცნობილი.
მარეთობა
მარეთობა ტარდება 7 მაისს, მარეთობა ტრადიციული დღესასწაულია, ადრე იწოდებოდა როგორს შრომის დღესაწაული. ამ დროს შუახევის მუნიციპალიტეტის მცხოვრებნი თემების მიხედვით წარმოადგენენ სოფლის მეურნეობის პროდუქციას, მონაწილეობენ ფოლკლორული ანსამბლები. ეს დღესასწაული ტარდება შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოლადაურში.
ჩაოობა
ჩაოობა ტარდება მაისის პირველ შაბათ-კვირას. ჩაოობა ხულოს მუნიციპალიტეტში ტარდება, სოფ.: ჩაოში.
სელიმობა
სელიმობა ტარდება 3 ივნისს. ხულოს მუნიციპალიტეტში ტარდება, სოფ.: ბაკოში. ამ დღეს იხსენებენ სელიმ ხიმშიაშვილის მოღვაწეობას, ტარდება კონცერტი ადგილობრივი თვითშემოქმედებითი კოლექტივების მონაწილეობით, ხახლური რეწვის ნაწარმთა გამოფენა.
შუამთობა
შუამთობა ტარდება აგვისტოს პირველი შაბათ-კვირას. შუამთობა არის უძველესი ტრადიციული დღესასწაული, რომელიც იმართება სამივე მუნიციპალიტეტის (ხულოს, ქედისა და შუახევის) საზაფხულო სამთო საძოვრებზე. იმართება დოღი. ეწყობა ხალხური რეწვის ნაწარმთა გამოფენა, მონაწილეობენ ფოლკლორული ანსამბლები.
ზორტიყელობა
ზორტიყელობა ტარდება შუამთობის დღესასწაულის მომდევნო შაბათ-კვირას. ზორტიყელობა არის უძველესი ტრადიციული დღესასწაული, რომელიც ტარდება ბახმაროსთან (გურიაში) საზაფხულო სამთო საძოვრებზე. იმართება დოღი, რომელშიც ერთმანეთს ეჯიბრებიან ცხენოსნები გურიიდან და აჭარიდან. ეწყობა ხალხური რეწვის ნაწარმთა გამოფენა, მონაწილეობენ ფოლკლორული ანსამბლები.
სარიჩაიობა
სარიჩაიობა ტარდება 4-5 აგვისტოს. ტრადიციული დღესასწაული, რომელიც იმართება ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ სარიჩაიში. იმართება დოღი. ეწყობა ხალხური რეწვის ნაწარმთა გამოფენა, მონაწილეობენ ფოლკლორული ანსამბლები.
ტბელობა
ტბელობა ტარდება ოქტომბრის პირველ შაბათი-კვირას. ტრადიციული დღესასწაული, რომელიც იმართება ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფლებში სხალთა-ხიხაძირი-თხილვანა. ამ დღეს იხსენებენ ტბელ აბუსერიძის ღვაწლს. ეწყობა ხალხური რეწვის ნაწარმთა გამოფენა, მონაწილეობენ ფოლკლორული ანსამბლები.
მაჭახლობა
მაჭახლობა ტარდება სექტემბრის მეორე ნახევარში. მაჭახლის ხეობის დღესასწაული. ტრადიციული დღესასწაული, რომელიც იმართება ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მაჭახლის ხეობაში, დღესასწაული იწყება მაჭახელას თოფის მონუმენტიდან (მდ. მაჭახლისა და ჭოროხის შესართავში), გრძელდება სოფ. მაჭახლისპირში და მთავრდება სოფ. ზედა ჩხუტუნეთში).
კოლხობა
კოლხობა ტარდება აგვისტოს დასასრულს ან სექტემბრის დასაწყისში. უძველესი ლაზური დღესასწაულია, ხელვაჩაურის ტერიტორიაზე, სოფელ სარფში. ამ დღესასწაულზე ხდება არგონავტების მითის გაცოცხლება სცენაზე.


0

#3 მომხმარებელი გასულია   sezani ხატულა

  • საპატიო წევრი
  • პიპპიპპიპ
  • View blog
  • ჯგუფი: Members
  • წერილები: 3128
  • შემოგვიერთდა: 30-August 10

დაწერილია 17 January 2011 - 03:36 PM Share

დადებული სურათი
დოღი ბახმაროში

ბახმაროში დოღის ჩატარებას გასული საუკუნის 30-იან წლებში ჩაეყარა საფუძველი. საუკეთესო დრო დასვენებისთვის არის ივლისი და აგვისტო. 19 აგვისტოს, ფერისცვალების დღესასწაულთან დაკავშირებით ბახმაროში ყოველწლიურად იმართება დოღი და სხვა სადღესასწაულო ღონისძიებები. საზეიმო წირვა აღევლინებახოლმე გურიისა და მეზობელი რეგიონების სასულიერო პირთა მონაწილეობით. ტრადიციულ დოღსა და მარულაში სამეგრელოდან, აჭარიდან და გურიის სხვა რაიონებიდან ჩასული 50-ზე მეტი მხედარი იღებდა მონაწილეობას.
დოღი ბახმაროში ფერიცვალების დღესაწაულის კულმინაციური მომენტია. მარულაში მონაწილეობენ სოფლისა და სპორტული ცხენები და ყველა მონაწილე გამარჯვებას პრესტიჟის საქმედ მიიჩნევს. სხვადასხვა დისტანციაზე გამარჯვებულებს პრიზებს გადასცემენხოლმე. ბახმარო - მაღალმთიანი კლიმატური კურორტი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, მესხეთის ქედზე, მდინარე ბახვისწყლის ხეობაში, ტყის ზონის ზემო ნაწილში. ზღვის დონიდან 1926-2050 მ, შავი ზღვის სანაპიროდან პირდაპირი ხაზით 50 კმ. რკინიგზის უახლოესი სადგურია საჯავახო. ბახმაროს ტერიტორია წარმოადგენს ერთგვარ ქვაბულს, რომელიც გარშემორტყმულია ნაძვისა და სოჭის მარადმწვანე ტყით.
ლეგენდის თანახმად კურორტის სახელი ულამაზეს თავადის ქალს, მაროს უკავშირდება. მარო თურქემა მოიტაცეს, უკან დადევნებულ მდევარს კი ხანჯლით განგმირული დაუტოვეს, გვერდით ქვაზე კი,მისივე სისხლით დააწერეს: "ბახ მარო" - ნახეთ თქვენი მარო.
ბახმაროს ჰაერის უნიკალური სამკურნალო თვისებები პირველად ამ მხარეში ზაფხულის საძოვრებზე ამოსულმა მწყემსებმა აღმოაჩინეს, როცა ჭლექით დაავადებული ერთ-ერთი მათგანი აქაურმა ჰაერმა სასწაულებრივად სწრაფად და საბოლოოდ გამოაჯანმრთელა.
ბახმაროში იმყოფებოდა ქართველო ეთნოგრაფი თედო სახოკია 1895 წელს. მისი აღწერით იმ დროს ბახმაროშისულ რამდენიმე სახლი თუ იდგა. ასავლელად გამოიყენებოდა საცალფეხო ბილიკები ვანისქედიდან, მეწიეთიდან, ვაკიჯვრიდან და ხევიდან. სამანქანო გზა ბახმაროს მიმართულებით XX საუკუნის 80-იან წლებში გაკეთდა.



დადებული სურათი
ალავერდობა

ალავერდობა უძველესი რელიგიური დღესასწაულია. საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესია ღირსი აბბა იოსებ ალავერდელის ხსენების დღეს აღნიშნავს. წმიდა იოსებ ალავერდელი ცამეტ ასურელ მამასთან ერთად საქართველოში მე-6 საუკუნეში შემოვიდა. წმ. იოსები ღვთის ნებით კახეთის იმ ადგილას დაემკვიდრა, სადაც დღეს ალავერდელის ტაძარია.
ალავერდი უდაბური, მიუვალი და უნაყოფო ადგილი იყო. დიდი შრომის შემდეგ მამა იოსებმა ააგო ალავერდის ტაძარი და საფუძველი დაუდო ალავერდის მონასტრის აგებას.
წმ. იოსების ღვაწლით ამ მხარეში ურწმუნოება აღმოიფხვრა და ღვთისმსახურება განმტკიცდა. წმ. მამა მისივე აგებულ ტაძარშია დაკრძალული და მის საფლავზე მრავალი სასწაული აღესრულება.
ალავერდობა, მოსავლის დღეობა, დაკავშირებული ჭირნახულის მოწევასა და დაბინავებასთან. იმართება ალავერდის ტაძრის კარზე, ალავერდის მონასტრის დამაარსებლის იოსებ ალავერდელის სახელზე. იწყებოდა 29 სექტემბერს და გრძელდებოდა სამ კვირას. სამსაფეხურიანი ციკლი (თავი ალავერდობა, შუა ალავერდობა და ბოლო ალავერდობა) უკავშირდებოდა წინაქრისტიანულ რწმენა-წარმოდგენებს, კერძოდ, მთვარის კულტს. ალავერდობაზე ღამის თევით მოდიოდნენ მლოცველები გარეკახეთიდან, ქიზიყიდან, ერწო-თიანეთიდან, ფშავ-ხევსურეთიდან, აგრეთვე მეზობლად მოსახლე ქისტები, დაღესტნელები და ელები.
ალავერდობასთან დაკავშირებული იყო ტრადიციული ბაზრობა, რომელმაც XIX საუკუნის II ნახევრიდან ფართო ხასიათი მიიღო. გასაყიდად შემოჰქონდათ სამრეწველო საქონელი, შინასამრეწველო ნაწარმი, მესაქონლეობისა და მიწათმოქმედების პროდუქტები.



დადებული სურათი
საახალწლო დღესასწაული–ვლაქერნობა

ზუგდიდის ისტორიულ მუზეუმში ინახება ერთ - ერთი უძვირფასესი ქრისტიანული რელიქვია - პატიოსანი სამოსელი ( კვართი ) ყოვლადწმიდისა ღვთისმშობელისა . გადმოცემის მიხედვით, ბიზანტიაში ლეონ დიდის, მაკედონელის (457-474) ზეობისას მეფესთან დაახლოებული პირები, ძმები გალბიუსი და კანდიდი კონსტანტინეპოლიდან პალესტინაში გაემგზავრნენ წმინდა ადგილების მოსალოცად . სახლში სტუმრების ყურადღება ანთებულმა სანთლებმა და საკმევლის სურნელებამ მიიპყრო . კეთილმსახურმა ქალმა ძმებს გაუმხილა, რომ იგი იცავდა ძვირფას სიწმინდეს – ღვთისმშობლის სამოსელს, რომლისგანაც მრავალი სასწაული და კურნება აღესრულებოდა . ყოვლადწმიდა ქალწულმა მიძინების წინ ერთი თავისი შესამოსელი ამ ტომის კეთილმსახურ ებრაელ ქალწულს აჩუქა და სთხოვა, რომ სიკვდილის წინ, ის სხვისთვის, ქალწულისათვის გადაებარებინა . ასე, თაობიდან თაობას გადაეცემოდა სიწმიდე ამ ოჯახში . ძმებმა ძვირფასი კიდობანი წმიდა სამოსლით კონსტანტინეპოლში გადაასვენეს და საგვარეულო ტაძარში დააბრძანეს, რომელიც წმიდა მოციქულთა პეტრეს და მარკოზის სახელს ატარებდა .
469 წლის 2 ივლისს წმინდა გენადი კონსტანტინეპოლელმა ახალ კიდობანში ჩაბრძანებული სიწმინდე შესაფერისი პატივით გადაასვენა ვლაქერნაში, ზღვის სანაპიროზე, ღვთისმშობლის პატიოსანი სამოსლის კიდობანში ჩააბრძანეს მისი წმიდა ომოფორი და სარტყლის ნაწილი .
დედა ღვთისას პატიოსანი სარტყელი, კვართი და ვლაქერნის ღვთისმშობლის საწაულმოქმედი ხატი სხვა სიწმიდეებთან ერთად ღვთის ნებით საქართველოში მოხვდა .
ისტორიული წყაროები და ზეპირი გადმოცემები სხვადასხვანაირად გადმოგვცემენ ამ სიწმინდეების საქართველოში დავანების ისტორიას . მათ შორის არსებობს ერთი საინტერესო ვარაუდი ( ავტორი აწ განსვენებული ცნობილი ფოლკლორისტი და მოღვაწე კალისტრატე სამუშია ). სამწუხაროდ, ჩვენთვის უცნობია თუ რა წყაროებს ეყრდნობოდა მკველვარი . ამ ვარაუდის მიხედვით, კონსტანტინეპოლის დაცემის შემდეგ ვლაქერნის ტაძრის სიწმინდები იერუსალიმის ჯვრის ქართველთა მონასტერში მოხვდა . როცა სამეგრელოს მთავარმა ლევან II დადიანმა ჯვრის მონასტერი განაახლა, მან იქვე მოღვაწე ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილს შესთავაზა საქართველოში, სამეგრელოში ჩამოსვლა და კორცხელის მონასტრის წინამძღვრობა . კორცხელის მონასტერი ჯვრის მონასტრის მეტოქი გახდა . ნიკოლოზი სამეგრელოში ჩამოვიდა და 1632-1657 წლებში ხობის მონასტერში მოღვაწეობდა . შინა და გარეშე ომებისაგან დაქსაქსული და ძალ - ღონეგამოცლილი საქართველო ვეღარ პატრონობდა ჯვრის მონასტერს, ამიტომ სრულიად დამაჯერებელია, რომ ნიკოლოზს ჯვრის მონასტერში დაცული სიწმინდეები საქართველოში მოებრძანებინა .
სამეგრელოში დავანებულ სიწმინდეებზე ცნობებს გვაწვდიან რუსი ელჩები – ფედოტ ელჩინი და პავლე ზახარიევი (1640 წ .) არქანჯელო ლამბერტი, ანტიოქიის პატრიარქი მაკარი, პავლე ალეპოელი, ჯუზეპე მარია ძამპი, ალექსი იევლევი და ნიკიფორე ტოლჩანოვი, დონ კრისტეფორე დე კასტელი
პატიოსანი სამოსელი ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლისა, სარტყლის ნაწილი და ვლაქერნის ღვთისმშობლის ხატი სამეგრელოს უპირველეს სიწმინდებად ითვლებოდა .
გრიგოლ დადიანმა ხატის შენახვა მიანდო სიმამრს, საქართველოს უკანასკნელ მეფეს - გიორგი XII – ს . მისი გარდაცვალების შემდეგ ხატი მიისაკუთრა მისმა ძემ, დავით ბატონიშვილმა და რუსეთში წააბრძანა . ხატის დასაბრუნებლად მთავრის ქვრივმა, ნინო ბაგრატიონმა, ხატი იმპერატორ ალექსანდრე I- ს მიართვა, რათა შემდგომ ეთხოვა კვლავ სამეგრელოში დაბრუნება .
იმპერატორმა ხატი ძვირფასი თვლებით შეამკობინა, ახალი პერანგით შემოსა, კვართისა და სარტყლისათვის საგანგებო მოწერილობით, რომლის თანახმადაც სამთავროში უნდა აეშენებინათ ეკლესია ვლაქერნის ხატის სახელობისა და იქვე დაეარსებინათ ქალაქი გრიგოლიოპოლისის სახელით, განსვენებული მთავრის, გრიგოლის მოსაგონებლად . ტაძრის აშენება თავს იდო გრიგოლ დადიანის მეკვიდრემ მთავარმა ლევან V დადიანმა, რომლის მშენებლობა დამთავრდა 1830 წელს, მარტვილის ეკლესიაში დაბრძანებული ვლაქერნის ღვთიმშობლის ხატი ზუგდიდში გადმოაბრძანეს . ვლაქერნის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი კი სამთავროს კარის ეკლესია გახდა .
1990 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს - პატრიარქის . უწმინდესისა და უნეტარესის, ილია II- ის ლოცვა - კურთხევით ტაძარში მსახურება განახლდა .
ყოველი წლის 15 ივლისს, ( ძვ . სტ . - 2 ივლისი ), ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის კვართის შემოსვის მსოფლიო დღეს, ზუგდიდის ვლაქერნის ღვთისმშობლის სახელობის საკათედრო ტაძარში ტარდება წირვა - ლოცვა, ხდება კვართის გადმობრძანება დადიანების სასახლეთა ისტორიულ - არქიტექტურული მუზეუმიდან .
დღესასწაულზე კვართზე სამთხვევად ჩამოდის მთელი მსოფლიოს მართლმადიდებლური მრევლი .



დადებული სურათი
საახალწლო დღესასწაული–კვირიკობა

უხსოვარი დროიდან სვანეთში - სოფელ კალაში, ( მესტიის რაიონი ) 28 ივლისს წმინდა კვირიკესა და წმინდა ივლიტას წამების დღეს, აღინიშნება რელიგიური დღესასწაული კვირიკობა, რომელსაც სვანეთში ლაგურკას ეძახიან . წმინდა კვირიკეს ტაძარი აგებულია XI საუკუნეში და ქართული მონუმენტური ხუროთმოძღვრების უმნიშვნელოვანესი ძეგლია . აქ დაცულია წმინდა კვირიკეს რამდენიმე უძვირფასესი ხატი – XI-XII საუკუნისა . შალიანის მინანქრიანი ხატი, რომელშიც ჩატანებულია ჯვარიცხოვლის ნაწილი .
ტაძარი მოხატულია დავით აღმაშენებლისა და დემეტრე მეფის კარის მხატვრის თევდორეს მიერ .





სახალხო დღესასწაული–ჯარალუა

სახალხო დღესასწაული წალენჯიხაში, აღინიშნება 1995 წლიდან, ყოველი წლის ოქტომბრის ბოლო კვირას . იმართება რაიონის თვითშემოქმედი კოლექტივების გამოფენა - კონკურსები, ფოლკლორის საღამოები, სოფლის მეურნეობის ნაწარმის გამოფენა - გაყიდვა.





სახალხო დღესასწაული –ჭყონდიდელობა

2004 წელს საქართველოს საპატრიარქოს წმინდა სინოდის მიერ დაწესდა გიორგი ჭყონდიდელის ხსენების დღე – ჭყონდიდელობა .
ამ დღეს პატრიარქის ლოცვა - კურთხევით მარტვილის საკათედრო ტაძარში აღევლინება წირვა - ლოცვა . იმართება სახალხო სეირნობა.
სახალხო დღესასწაული - ხობის მუნიციპალიტეტი.
მეგრული ფოლკლორის საერთაშორისო ფესტივალი
ხობის ფოლკლორის საერთაშორისო ფესტივალი, იმართება ყოველ მეორე წელს, 2003 წლიდან, ზაფხულში .
ფესტივალში მონაწილეობის მისაღებად ჩამოდიან მსოფლიოს ყველა კუთხიდან ფოლკლორული ანსამბლები . იმართება სახალხო სეირნობა.



სახალხო დღესასწაული –ფაზისობა

ფაზისობა ქალაქ ფოთში იმართება 1992 წლიდან, ყოველი წლის ოქტომბრის ბოლო შაბათ - კვირას .

ტარდება სხავადასხვა სახის გამოფენები, ადგილობრივი მხატვრების, შემოქმედებითი კოლექტივების, ადგილობრივი სხვადასხვა სახის პროდუქტების გამოფენა - გაყიდვა . იმართება კონცერტები და სახალხო სეირნობა.



მცხეთობა

მცხეთობა, სვეტიცხოვლობა, კვართის დღესასწაული, ქრისტიანული დღესასწაული საქართველოში. იმართება ქ. მცხეთის საკათედრო ტაძარში, სვეტიცხოველში, 14 ოქტომბერს (ახ. სტ.). დაწესებულია საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ სადიდებლად „კვართისა საუფლოჲსა და სვეტისა ღმრთივბრწყინვალისა და მირონმდინარისა“. ამ დღეს ასევე აღინიშნება მეფე მირიანისა და დედოფალ ნანას, წმინდა სიდონიასა და აბიათარის ხსენებაც.
ლეგენდის მიხედვით, იესო ქრისტეს კვართი წილად ხვდათ მცხეთელ ებრაელებს, ელიოზსა და ლონგინოზს, რომლებიც ქრისტეს ჯვარცმას ესწრებოდნენ. ელიოზმა სიწმინდე მცხეთაში ჩამოიტანა და თავის დას, მართლმორწმუნე სიდონიას გადასცა, რომელმაც კვართი მკერდზე მიიხუტა და სული განუტევა. ელიოზმა თავისი და კვართითურთ დაკრძალა. საფლავზე ამოსულა მშვენიერი ხე, რომელიც ოთხი საუკუნის შემდეგ მეფე მირიანის ბრძანებით ეკლესიის ასაშენებლად მოუჭრიათ ხუროებს, მისგან დაუმზადებიათ შვიდი სვეტი, მ.შ. ერთი, სახილველად საკვირველი და სასწაულმოქმედი, ვერ აღუმართავთ. იგი მხოლოდ წმ. ნინოს ლოცვა-ვედრების შემდეგ აღმართულა იმ ადგილზე, სადაც ქრისტეს კვართი იყო დაკრძალული. აქ აშენდა სვეტიცხოვლის ტაძარიც.
ისტორიულად ამ დღეს იმართებოდა დიდი წირვა და მრავალი მლოცველი მოდიოდა საკლავითა და უსისხლო შესაწირავით. წირვის შემდეგ მლოცველები ტაძრის გალავანში შლიდნენ სუფრას და იმართებოდა პურობა. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის (1991 წ.) შემდეგ მცხეთობის დღესასწაული აღდგა და ოფიციალურ უქმე დღედ გამოცხადდა. ტრადიციულად ამ დღეს წირვას სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი აღავლენს სვეტიცხოველში, ხოლო შემდეგ იმართება სახალხო სეირნობა მცხეთის ქუჩებში, საესტრადო და ხალხური შემოქმედების კონცერტები, გამოფენები, სპორტული შეჯიბრებები.




ქუთაისობა

ქუთაისობა აღინიშნება 2 მაისს, ქალაქ ქუთაისის დღეს.
ტრადიციულად ქალაქის ცენტრალურ ბაღში გამოდის ქუთაისელი ჩოხოსნები და პატარებთან ერთად და გამვლელებს ულოცავენ ქუთისობას. ქალაქ ქუთისის მერიაში საზღვარგარეთიდან ჩამოდიან სტუმრები სპეციალურად ამ დღეზე და ასევე დიპლომატიის კორპუსის წარმომადგენლები, რათა ქუთისის წარმომადგენლებთან ერთად მიიღონ მონაწილეობა სხვადასხვა ღონისძიებებში.
ქალაქ ქუთაისის საღორიის ტყე-პარკში იმართება სხვადსხვა სახის ღონისძიებები, იმერეთის 11 რეგიონიდან ჩამოდიან მუნიციპალიტეტების მიერ შერჩეული ცეკვისა და სიმღერის ანსამბლები და მართავენ სხვადასხვა სახის ღონისძიებებს.
ქალაქ ქუთაისის მესხიშვილის სახელობის თეატრში, კულტურის სამსახურის პროგრამის გათვალისწინებით იმართება სპეკტაკლები და სიმფონიური ორკესტრის შემოქმედებითი საღამო.




ჭყონდიდელობა

ჭყონდიდელობა — სახალხო დღესასწაული მარტვილის მუნიციპალიტეტში.
2004 წელს საქართველოს საპატრიარქოს წმინდა სინოდის მიერ დაწესდა გიორგი ჭყონდიდელის ხსენების დღე — ჭყონდიდელობა .
ამ დღეს პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით მარტვილის საკათედრო ტაძარში აღევლინება წირვა-ლოცვა იმართება სახალხო სეირნობა.



ჯარალუა

ჯარალუა — სახალხო დღესასწაული წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში.
ჯარალუა აღინიშნება 1995 წლიდან, ყოველი წლის ოქტომბრის ბოლო კვირას. იმართება მუნიციპალიტეტის თვითშემოქმედი კოლექტივების გამოფენა-კონკურსები, ფოლკლორის საღამოები, სოფლის მეურნეობის ნაწარმის გამოფენა-გაყიდვა.




კონსტანტინეობა

კონსტანტინეობა — სახალხო დღესასწაული აბაშის მუნიციპალიტეტში.
აღინიშნება 1989 წლიდან, ყოველი წლის 15 მაისს. დიდი ქართველი კლასიკოსი მწერლის კონსტანტინე გამსახურდიას დაბადების დღეს . სახალხო ზეიმი იმართება კონსტანტინე გამსახურდიას სახლ-მუზეუმში.
ზეიმზე ჩამოდიან საქართველოს ყველა კუთხიდან . განსაკუთრებით მწერლები და პოეტები, საზოგადო მოღვაწეები თბილისიდან. იმართება პოეზიის საღამო, მარულა და სახალხო სეირნობა.




დადებული სურათი
თბილისობა

„თბილისობა“, ყოველწლიური საშემოდგომო დღესასწაული ქ. თბილისში. პირველად 1979 წ. 28 ოქტომბერს აღინიშნა. 1990-იანი წლების დასაწყისში პაუზის შემდეგ კვლავ განახლდა 1995 წ. და მას შემდეგ ყოველწლიურ ტრადიციად იქცა.
ტრადიციულად დღესასწაული ოქტომბრის ბოლო (ან ბოლოსწინა) შაბათ-კვირას ტარდება და ორ დღეს გრძელდება. ფესტივალის ფარგლებში ეწყობა სხვადასხვა კულტურული ღონისძიებები, სპორტული შეჯიბრებები, ქართული და ეთნიკური უმცირესობების ხალხური შემოქმედების კონცერტები და გამოფენა-გაყიდვები, სასოფლო-სამეურნეო ბაზრობები. ღონისძიებების ეპიცენტრია ძველი თბილისი — დედაქალაქის ისტორიული ნაწილი. ამავე დღეს სხვადასხვა სფეროში მოღვაწე გამოჩენილ ადამიანებს ენიჭებათ თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება.

წყარო: ka.wikipedia.org


0

გვერდი 1-დან 1


სწრაფი გამოხმაურება

  

1 მომხმარებელი კითხულობს თემას
0 მომხმარებელი, 1 სტუმარი, 0 ანონიმური წევრი